Како нашите очи ја менуваат бојата со текот на годините

Сестра ти, која се породи пред неколку недели, ти праќа слика од внуката. Очите на бебето имаат сивкаста боја, обликувани како кафените очи на неговиот татко, но бојата е многу поблиска до вашата сестра, која има зелени очи.

На вториот роденден на внуката повторно добивате слика. Вие сте во странство и не можете да присуствувате на забавата. Споредувајќи ги двете фотографии, ќе откриете дека тие сивкасти очи, кои повеќе потсетуваат на мајки, добиле темно кафеава боја како оние на сопругот на вашата сестра.

Бојата на нашите очи дефинитивно ја доживуваме како постојана карактеристика на нашиот изглед. Бојата на очите е карактеристика која може да влијае и на првиот (и не само) впечаток на луѓето што ги среќаваме. Бојата на очите на соговорникот може да влијае дури и на степенот до кој сме подготвени да му веруваме.

Сепак, бојата на нашите очи е далеку од постојана. Може да се промени под влијание на надворешни фактори како повреда, инфекција или дури и изгореници од сонце. Понекогаш промената се случува сосема спонтано.

Неодамнешните научни истражувања ја промовираат хипотезата дека склоноста на ирисот да ја менува бојата зависи од неговата оригинална боја – сина, кафеава итн. Едно истражување, предводено од офталмологот Каси Лудвиг од Универзитетот Стенфорд, ги следеше промените во бојата на очите кај 148 бебиња родени во болница во Калифорнија. Скоро 2/3 од набљудуваните новороденчиња се родени со кафени очи, а околу 1/5 со сини очи.

Две години подоцна, Лудвиг и нејзините колеги откриле дека од тие 40 бебиња родени со сини очи, 11 сега имаат кафени очи, 3 со шарени очи, а две со зелени очи. Од 77 бебиња родени со кафени очи, 73 биле сè уште кафени. Се чини дека сините очи се многу поподложни на промена на бојата во првите години од животот на една личност. Но зошто?

Еден од заклучоците од спроведената студија покажува дека во голем дел од случаите во кои се менувала бојата на очите на бебињата, тие преминале од посветла во потемна, а не обратно. Во студијата на Лудвиг, 1/3 од очите на децата ја промениле бојата. Само пет од вкупно 148 деца (3,4%) имале очи кои станувале посветли со возраста. Еден предлог е дека затемнувањето на бојата може да биде поврзано со акумулацијата на заштитен пигмент во ирисот.

Оваа релативно честа промена во бојата на очите обично се јавува во раното детство. Друга студија спроведена во САД, која следеше повеќе од 1.300 близнаци од раните години до адолесценцијата, покажа дека во повеќето случаи, очите престанале да ја менуваат бојата на околу 6-годишна возраст.

Меѓутоа, во некои случаи (од 10 до 20% од испитуваните случаи), бојата продолжила да се менува за време на адолесценцијата, па дури и во зрелоста. Кај братски близнаци, промената на бојата на очите во зрелоста е поверојатна и почеста отколку кај идентичните близнаци.

Ова укажува на присуство на генетски елемент одговорен за промената на бојата на очите, забележува професорот по офталмологија на Универзитетот во Западна Австралија, Дејвид Мекеј.

Откако се заинтересирал за овој феномен, Мекеј открил дека овие две студии се, збирно, речиси сè што е достапно во областа на промената на бојата на очите кај децата. На негово изненадување, тој открил дека многу родители очекуваат очите на нивното бебе да ја сменат бојата во иднина.

„Ги слушнав родителите и нивните пријатели како велат: „О, да, бебето се роди со сини очи, но тоа ќе се промени за неколку години“, објаснува Мекеј.

„Седев и размислував како и покрај ова речиси и да нема информации за оваа појава. Ги најдов овие две студии, но тие се релативно мали. А сепак тие докажуваат дека бојата на очите навистина се менува на рана возраст“, ​​додава Мекеј.

Иако податоците се ограничени и студиите се спроведени само во една земја, САД, тие покажуваат дека промената на бојата на очите е најчеста кај луѓето од северноевропско, пацифичко или меѓурасно потекло.

Може да се направат паралели со промената на бојата на косата кај овие популации, што се јавува и во детството.

„Можете да видите слики од некои деца кои биле русокоси како бебиња, но со текот на времето косата им станала темно кафеава“, вели Мекеј.

„Пигментот на косата може да се акумулира со текот на годините, а можеби тоа е затоа што клетките кои го произведуваат пигментот се размножуваат со текот на времето и мигрираат во областа“, додава тој.

Според научникот, ситуацијата може да биде слична кога станува збор за бојата на очите.

„Главниот пигмент во очите е меланин, а неговата количина всушност одредува каква боја ќе бидат вашите очи“, објаснува Мекеј.

Боите на човечките очи обично ги делиме во три основни групи – сина, кафена и зелена, но во реалноста постојат различни сорти. Тие се одредуваат според количината на меланин.

Повисоките нивоа на меланин може да имаат корисен ефект кога се изложени на интензивна сончева светлина. Неговата функција во кожата е слична. Овој пигмент обезбедува дополнителна заштита од изгореници од сонце.

Кај ирисите со помалку меланин, начинот на кој колагенските влакна во задниот дел на ирисот ја рефлектираат светлината резултира со сина боја. Исто така, небото изгледа сино поради начинот на кој светлината се рефлектира од атмосферата.

Што се однесува до тоа зошто некои деца развиваат повеќе меланин во нивните очи со текот на времето, тоа останува мистерија.

„Ние навистина не знаеме што точно ги поттикнува овие промени во бојата на очите“, вели Мекеј. Сепак, според него, можно е и околината да има влијание преку некои надворешни фактори.

Иако повеќето промени во бојата на очите се безболни, таквите промени може да се појават и како резултат на несреќа, инфекција или изгореници од сонце.

Еден од најпопуларните примери за ваква промена е пејачот Дејвид Боуви. Неговото лево око стана темно кафеаво по силен удар во главата, поради што зеницата на окото трајно му се прошири. Кај Боуви, пак, немаме промена на бојата, туку едноставно проширување на зеницата до таа мера што самото око се појавува со потемна боја.

Сепак, има случаи кога бојата се менува како резултат на несреќа. Најчеста причина е инфекција. Еден познат пример за хетерохромија е актерката Мила Кунис, која има едно кафено и едно зелено око. Хетерохромијата на Мила Кунис е предизвикана од инфекција на ирисот која уништува дел од пигментот во нејзиното лево око и го прави полесен.

Друг интересен факт е дека и на кожата и на ирисот или на други места во нашето око, можно е да се појават „бенки“ во вид на дамки. Тие можат да бидат целосно безопасни, но во некои случаи може да се претворат во тумори.